SARS-CoV-2 pripada rodu Beta-coronavirusa, koji uzrokuje akutni respiratorni sindrom u ljudskoj populaciji globalno od decembra 2019.
Koronavirus sadrži četiri strukturna proteina, uključujući:
-
S protein-spike (zadužen za vezivanje virusa za receptore na ćelije domaćina);
-
E protein (envelope" koji spada u proteine omotača virusa i ima zaštitnu funkciju);
-
M protein (nalazi se na membrani koja okružuje virusnu česticu);
-
N protein (poznatiji kao nukleopkapsidni protein koji učestvuje u izgradnji omotača koji se nalazi neposredno uz genetički materijal virusa).
Detaljnim ispitivanjima je utvrđeno da organizam u sklopu odbrane protiv infekcije korona virusa stvara IgG antitela na različite proteine virusa (najčešće na Spike protein (S protein) i nukleokapsid (N), ali u određenoj meri i na omotač virusa (E - envelope) i membranu virusa (M)).
Imajući u vidu činjenicu da je uloga S proteina da omogući vezivanje i ulazak virusa u ćeliju, antitela koja su usmerena na ovu komponentu virusa imaju i najznačajniju ulogu u borbi organizma protiv virusa.
Zbog ovoga je većina dostupnih vakcina i formulisana tako da stimuliše sintezu IgG antitela usmerenih na S protein.
Vakcine koje se trenutno nalaze na našem tržištu i koje očekujemo (Pfizer-Biontech, Sputnjik V, Moderna, AstraZeneca) imaju ovakav mehanizam delovanja. Nakon primene ovih vakcina, organazima stvara samo ovu vrstu antitela i njihova efikasnost se može proveriti isključivo određivanjem IgG At na S protein. U slučaju testiranja antitela na druge proteine SARS-Cov-2 virusa test će kod vakcinisanih biti negativan (npr. test koji detektuje IgG antitela usmerena protiv nukleokapsida).
Zašto je važan S protein?
S protein potpomaže ulazak virusa u ćelije domaćina tako što se prvo veže za receptore domaćina preko receptor-vezujućeg domena (RBD). Zbog toga je neophodno definisati RBD u SARS-CoV-2 S proteinu kao najpogodniju metu za razvoj i vakcina a time inhibitora vezivanja virusa, tj. neutrališućih antitela.
Nivo zaštitnog imuniteta kao i njegovo trajanje u širokoj populaciji i u određenim populacionim grupama pomaže u odluci o daljem lečenju pacijenata.
Izbor serološkog testa - Koji da odaberem?
Važno je napomenuti da u laboratorijama pacijenti imaju na raspolaganju dva testa za detekciju antitela na 'S ili spike protein' , kako ga uglavnom pacijenti traže.
1. Prvi test je test za detekciju antitela koji je semikvantitativan, tačnije rezultati se izražavaju kao cut-off index i kao Pozitivan i Negativan.
2. Drugi test je, pak, noviji test. Ovim testom kvantitativno se meri nivo IgG antitela usmerenih ka RBD S proteina (spike). Koncentracija ovih antitela je u visokoj korelaciji sa neutrališućim antitelima.
Karakteristike oba testa:
- Uzorak za obe analize je serum (krv koja se vadi iz vene);
- Vreme izdavanja rezultata je 24h, ali u praksi to ume da bude i brže;
- Obe analize detektuju S ili spike protein;
- Nema razlike u ceni analiza - obe koštaju 2000 dinara.
Jedina razlika je to što je noviji test kvantitativan, pa samim tim se i više preporučuje.
Preporuke za zakazivanje setološkog testa
Ukoliko želite da uradite test na antitela (imunoglobulin) usmerene ka proteinu S ili Spike proteinu, možete uraditi oba test. Veću ispravnost uvek imaju kvantitativni testovi, te ukoliko pacijent želi da proveri nivo antitela posle vakcinacije, onda mu je bolje ponuditi dati test. Naravno ova dva testa se ne mogu kombinovati jer je jedan osetljiviji od drugog, te bi to trebalo istaći da je preporuka da se pacijenti uvek testiraju istim testom.
Dragana Milić, dipl. farmaceut-medicinski biohemičar
